آموزش ابتدایی
تحول نو در رشد ابتدایی
صفحه نخست            پروفایل مدیر سایت            پست الکترونیک   
شنبه ۳٠ خرداد ۱۳٩٤ :: ٤:٠٧ ‎ق.ظ ::  نويسنده : مجید

سال تحصیلی با رفتن 12.5 میلیون دانش آموز به مدارس آغاز شد اما کارشناسان و والدین نسبت به فضاهای آموزشی خشک و بی روح ابراز نگرانی می کنند و شور و نشاط را لازمه یادگیری بهتر می دانند و حال سوال اساسی این است که چگونه می توان برای بروز خلاقیت و یادگیری بهتر، فضاهای آموزشی را پرشور و نشاط کرد.

 

نبود جذابیت و تنوع

مدرسه مکانی است که می تواند احساس شادی، لذت و شور وشوق را در بین دانش آموزان به وجود آورد. دکتر مهرداد ناظری مدرس دانشگاه آزاد اسلامی با بیان این مطلب به ایسنا گفته است: اساساً آموزش بدون شور و شوق هیچ معنایی ندارد و در فرآیند یادگیری- یاددهی نیز اثر منفی خواهد داشت.

وی افزود: با توجه به این که دنیای جدید، عصر تنوع و انتخاب های بی شمار نامیده شده است، لازم است در مدارس به این موضوعات توجه جدی و اساسی شود. یکی از مشکلات مدارس ایران، وجود نداشتن جذابیت و تنوع و وجود جبر در انتخاب های از پیش تعیین شده است. به عنوان مثال دانش آموزان ملزم اند در یک کلاس مشخص که از قبل توسط برنامه ریزان تعیین شده است، حضور یابند و ادامه تحصیل دهند یا در مورد انتخاب کلاس، دانش آموزان نقشی ندارند و همیشه آن ها توسط مربیان مدرسه تعیین می شوند.

به گفته وی، جبری بودن برنامه ریزی های آموزشی مهم ترین عامل بی علاقگی دانش آموزان به فضاهای آموزشی است.

این جامعه شناس ضمن انتقاد از این که طرح شاداب سازی مدارس در ایران هیچ گاه مورد توجه قرار نگرفته، ادامه داد: در اکثر مدارس ایران به لحاظ فیزیکی فضاها خسته کننده، امکانات محدود و رنگ آمیزی ها تیره و کسل کننده است که در هر فرد احساس افسردگی و دلزدگی ایجاد می کند.

ناظری، معتقد است: کمبود فضاهای سبز مدارس در بی علاقگی دانش آموزان به مدرسه نقش پررنگی داشته است و این موضوع در مدارس دخترانه بیشتر مشاهده می شود.

این جامعه شناس اجرای برخی طرح های غیرکارشناسی به ویژه در مدارس دخترانه را عامل افسردگی در دانش آموزان دختر دانست و ادامه داد: با توجه به این که تلاش می شود این قبیل مدارس با حفاظ ها و دیوارهای بلندتری مستتر شود، به باوربسیاری از دختران دانش آموز حضور در مدرسه مانند یک زندان می ماند که از آرامش روحی وروانی فرد می کاهد.

به گفته وی، با توجه به این که در مباحث روان شناسی اجتماعی، سلامت روانی و احساس خوشبختی و شادی از مهم ترین شاخص های توسعه یافتگی یک کشور محسوب می شود، لازم است در ایجاد آن برای شهروندان ایرانی تلاش شود که به نظر می رسد مدارس با توجه به نقش آموزشی خود می توانند در این باره نقش پررنگی داشته باشند.

این جامعه شناس در ادامه گفت وگو اظهار کرد: در برخی از کشورهای اروپایی مدارسی با هدف تکثیر و تولید شادی و سرور در جامعه ایجاد شده است؛ در این مدرسه ها دانش آموزان و معلم ها به شیوه های گوناگون به شادی و خنده روی می آورند. به گونه ای که تحقیقاتی که در مورد این گونه مدارس انجام شده نشان می دهد که دانش آموزان هنگام تعطیلی و پایان ساعت تحصیلی حاضر به ترک مدرسه نیستند و بعضی اوقات والدین، دانش آموزان را با گریه از مدرسه جدا می کنند در حالی که در ایران این شرایط برعکس است و بچه ها به محض تعطیلی کلاس درس با جیغ و شیون و فریاد کلاس ها راترک می کنند.

وی تاکید کرد: فضای فیزیکی، رنگ دیوارها، شادابی معلم ها و مربیان آموزشی نقش موثری در پذیرش یا تحمل نکردن یک مدرسه دارد؛ حتی باید در نظر داشت روش هایی برای یادگیری دروسی نظیر ریاضی و علوم وجود دارد که توام با شادی و لذت است، مثلاً می توان ریاضی را با سرگرمی همراه کرد یا علوم را با هنر آموزش داد.

ناظری توصیه  کرد: برای آن که شادی و هیجان را در مدارس ایجاد کنیم، می توانیم به برنامه ریزی دقیق و همه جانبه برای تغییرات اساسی در فضاهای آموزشی رو آوریم؛ باید فضای سرد و یخ زده آموزشی را به محیطی گرم و دلچسب و شیرین مبدل کنیم، چرا که در جامعه ای که شادی وجود دارد، بیماری روانی، احساس ناکامی و بدبختی بسیار کمتر از سطح هنجارها خواهد بود و حس زندگی در میان شهروندان آن جامعه موج می زند.

 

آموزش خانواده

کارشناسان بر این باورند که ایجاد انگیزه علم آموزی در دانش آموزان باید از محیط خانه و خانواده آغاز شود و پدر ومادر اولین معلم و مربی به شمار می روند در این راستا آموزش خانواده اولین گام برای ایجاد شور و شوق و انگیزه آموزش در دانش آموزان به شمار می رود. شاهسون عضو انجمن اولیا و مربیان یکی از دبیرستان های مشهد در این خصوص می گوید: یکی از مصوبات انجمن اولیا و مربیان مدارس برگزاری کلاس های «آموزش خانواده» است. دراین کلاس ها به خانواده ها آموزش داده می شود که محیط خانه را برای دانش آموز به گونه ای فراهم کنند که دانش آموز امنیت روانی برای مطالعه داشته باشد.

وی افزود: در کلاس هایی که برای اولیا برگزار می شود، کارشناسان تاکید می  کنند که خانه باید از حداقل های تغذیه ای، بهداشتی و روانی برخوردار باشد تا حضور دانش آموز در مدرسه به منزله فرار از خانه تلقی نشود مفهوم این آموزش این است که شور و شوق دانش آموختن در دانش آموزان از خانه شروع می شود و تا مدرسه و محیط آموزشی ادامه خواهد داشت و در این مسیر اگر خللی پیش بیاید روند آموزشی دانش آموز مشکل ساز و فرآیند «دانش آموزی» دچار چالش می شود.

شاهسون از اولیای دانش آموزان خواست تا با حضور در کلاس های آموزش خانواده با کمک به روند تحصیلی فرزندان خود همچون معلم و پابه پای مربی در روند آموزش دانش آموزان مشارکت کنند.

 

نظام آراستگی

چندی پیش هیئت دولت با تصویب آیین نامه ای با عنوان نظام آراستگی(5S) پروژه تعالی سازمانی را در فضای فیزیکی کار کارمندان دولت و دستگاه های دولتی اجراکرد.

بر اساس این طرح که در ۵ مرحله اجرا شد، کارمندان باید در محیط کار نظم و ترتیب سازمانی، آراستگی فردی و مدیریت زمان را به گونه ای اجرا کنند که بیشترین بهره وری از نیروی کار کارمند، امکانات اداری و ساعات کار به دست آید.

فضای اجرایی این طرح بیشتر در وزارت خانه هایی نمود دارد که بالاترین فضای اداری و بیشترین تعداد کارمند را در ساختار سازمانی و فضای فیزیکی اداری در اختیار داشته و نیز آموزش وپرورش که سالانه متولی آموزش 12.5 میلیون دانش آموز با حدود ۹۲۰ هزارکادر رسمی و آزمایشی است.

«نرگس تقیه» کارشناس ارشد برنامه ریزی درسی و رابط پژوهشی وزارت آموزش وپرورش در تارنمای خود می نویسد: فضاهای آموزشی به دلیل محدودیت های خاص خود، برای خشک و بی روح شدن مستعد است اما باید تمام تلاش ها را به کار گرفت تا از وقوع این حادثه جلوگیری کرد. اهمیت دادن به فضاهای آموزشی و رعایت اصول و استانداردهای مربوط به آن در طراحی این مراکز منجر به ایجاد محیطی مناسب با خواسته های روانی دانش آموزان می شود.

وی می افزاید: ریشه علاقه هر دانش آموز با آموختن در مدرسه و قرار گرفتن در محیط آموزشی شکل می گیرد و درصورت ناهماهنگ بودن محیط با انتظارات فرد، حس دافعه و نبود علاقه به یادگیری در فراگیر شکل می گیرد. شکل و چیدمان کلاس ها، رنگ، نور و تهویه، امکانات آموزشی و دکوراسیون داخلی در آموزش پذیری و ایجاد علاقه و رغبت در دانش آموزان موثر است.

تقیه همچنین براین باور است که هم اکنون کمتر ساختمان آموزشی را می توان دید که دارای تمام اسلوب ها و استانداردهای مطلوب باشد.

دکتر مرادی مدیر کل روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش نیز معتقد است که بیش از ۹۰ درصد از بودجه عمرانی و پژوهشی وزارت آموزش وپرورش برای بهبود فضای آموزشی و نوسازی و به سازی آموزشگاه ها هزینه می شود.

وی به خراسان افزود: به نظر من تامین بهترین معلم و دبیر و تدوین بهترین سرفصل های آموزشی فقط ۵۰ درصد نیاز دانش آموزان را برآورده می کند و ۵۰ درصد باقی مانده به فضای فیزیکی مدارس، فضای کارگاهی و آزمایشگاهی، فضای فیزیکی ورزشگاهی، فضای سبز مدارس و دبیرستان ها و ترکیب فیزیکی چیدمان محیط آموزشی مربوط می شود و البته بخش دوم از اهمیت ویژه ای برخوردار است و در سال های اخیر تلاش هایی را برای هدایت بودجه عمرانی برای بهسازی فضای فیزیکی آموزشگاه ها آغاز کرده ایم و اجرای این برنامه در سال ۹۳-۹۲ هم ادامه دارد، اگرچه در سال تحصیلی ۹۲-۹۱ نیز بیش از ۵۰ درصد به سازی و نوسازی فضاهای آموزشی به اتمام رسید و مدارس سراسر کشور به صورت کاملاً محسوس زیباسازی شدند.

یکی از معاونان وزارت آموزش وپرورش نیز از گلایه ادارات کل آموزش و پرورش استان ها مبنی بر اختصاص همه بودجه عمرانی به آموزشگاه ها به خبرنگار ما می گوید: در سال گذشته به دلیل این که ردیف اعتباری برای نوسازی فضای اداری ادارات کل آموزش وپرورش استان ها اختصاص نداده و همه بودجه را برای نوسازی و به سازی و زیباسازی مدارس اختصاص داده بودیم، با گلایه های مدیران سراسر کشور مواجه شدیم.

وی که خواست نامش افشا نشود ،افزود: اولویت آموزش وپرورش، «دانش آموز» است و از این نظر، وزارت آموزش و پرورش در فشار روانی قرار دارد زیرا «تامین اعتبار دانش آموزی» همواره از چالش های اعتباری است لذا از توان مالی خیران مدرسه ساز برای جبران این خلاء استفاده شده و خوشبختانه «خیرین مدرسه ساز» بسیار فعالانه و دلسوزانه به این عرصه ورود پیدا کرده اند و وزارت آموزش وپرورش هم به گونه ای کمک های مالی این خیرین را ساماندهی کرده که به طور مستقیم به بهبود فضای تدریس و دانش آموختن منجر شده است.

 

دینی در مسجد، ورزش در ورزشگاه

«عزیز وند» معلمی با سابقه ۱۸ سال که ۳ سال از کارنامه کاری خود را در مدارس خارج از کشور گذرانده است از تجربه موفق برخی کشورها در ایجاد شور و نشاط در دانش آموزان به خراسان می گوید: نگاه به دانش آموز باید به عنوان سرمایه ملی تلقی شود و از این رو بیشترین سرمایه گذاری های فرهنگی و آموزشی را برای قشر دانش آموز اختصاص می دهند.

وی افزود: تجربیات موفق در برخی از کشورها نشان می دهد که «دانش آموزی» باید در عرصه دانش انجام شود تا در محیط بسته مدرسه.

وی توضیح می دهد: واقعیت تلخی است که برخی از دروس که عمدتاً درس های نظری و تئوری است، مقبولیت دانش آموزان را در پی نداشته است. دلیل عمده آن نیز تئوری بودن و نامانوس بودن مباحث نظری و مشکل بودن درک مفاهیم این دروس است لذا برای تسریع در فهم و درک مطلب بهتر است متناسب با هر درس محیط آن را نیز فراهم کنیم و در محیط آموزشی متناسب با درس به تدریس پرداخت.

عزیزوند توضیح می دهد: معتقدم برای تدریس معارف دینی بهترین فضا را می توان در مساجد یافت و حتی می توان از روحانی مسجد برای تدریس برخی سرفصل ها هم استفاده کرد تا هم دانش آموزان با محیط مسجد آشنا شوند و هم مفاهیم درس معارف را در فضای معنوی مسجد فرا بگیرند و آن گاه خواهیم دید که دانش آموزان بارغبت و شور وشوق درس های دینی، آیین زندگی و قرآن را فرا می گیرند و به خاطر می سپارند.

این معلم با سابقه، برگزاری کلاس های ورزش در ورزشگاه ها را عامل تشویق دانش آموزان به ورزش دانسته و ادامه می دهد: با توجه به فضای محدود آموزشگاه ها می توان برای برگزاری کلاس های تربیت بدنی در ورزشگاه ها برنامه ریزی کرد و دانش آموزان را برای استعدادیابی و تشویق به ورزش به باشگاه ها معرفی کرد و این خود عامل مهمی در شور و اشتیاق دانش آموزان به درس تربیت بدنی است.

عزیزوند برگزاری کلاس های علوم تجربی در آزمایشگاه ها، کلاس های بهداشت در بیمارستان ها و درمانگاه ها و درس های اجتماعی در بوستان ها و فضاهای شهری نظیر میدان ها و... را عامل ایجاد انگیزه و اشتیاق دانش آموزان به درک مفاهیم علوم مختلف می داند و تاکید می کند: تجربه موفق برخی از کشورها نشان می دهد که حتی برخی از کلاس ها در سطح دانش آموزی را در قطار، فرودگاه، موزه، شهرداری و... برگزار می کنند و با استقبال دانش آموزان هم مواجه می شوند و ما نیز می توانیم در یک برنامه مشخص برای خلق شور واشتیاق و بالا بردن توان یادگیری طرح های این چنینی را اجرا کنیم.

 

برخورداری از کتابخانه

یکی از زمینه هایی که می تواند به شور و شوق دانش آموزی در محیط مدرسه منجر شود برخورداری مدرسه از کتابخانه غنی و بزرگ برای استفاده دانش آموزان است.

عضو انجمن اولیا و مربیان یک مدرسه ابتدایی پیشنهاد تشکیل کتابخانه در مدارس با استفاده از کتاب های شخصی دانش آموزان را مطرح می کند و می گوید: بیشتر کتابخانه های مدارس و حتی دبیرستان ها کتاب های جدید را ندارند و از کتاب های قدیمی استفاده می کنند پیشنهاد می کنم که ابتدای سال تحصیلی از دانش آموزان خواسته شود تا کتاب های شخصی خود را به صورت امانت به کتابخانه مدرسه تحویل دهند تا در طول سال تحصیلی همه دانش آموزان از این کتاب ها استفاده کنند و سطح علمی خود را بالا ببرند و پس از پایان سال تحصیلی نیز کتاب ها را از کتابخانه تحویل بگیرند و به خانه بازگردانند.

وی که سابقه ۲۱ سال عضویت در انجمن اولیا و مربیان مدارس فرزندان خود را دارد، افزود: تجربه نشان داده که کتابخانه غنی که کتاب های متنوع علمی و کتاب های داستانی و تاریخی را دارد در بالا بردن انگیزه دانش آموختن و احساس مسئولیت و اعتماد به نفس دانش آموزان تاثیر زیادی دارد و در بالا بردن روحیه دانش آموزان نیز هیچ جایگزینی مثل مطالعه و کتاب خوانی وجود ندارد لذا مدیران مدرسه می توانند در ابتدای سال به شیوه ای که توضیح دادم و در برخی آموزشگاه ها هم تجربه موفقی دارد، به تشکیل کتابخانه و تشویق دانش آموزان به مطالعه در محیط مدرسه بپردازند.

 

دانش آموزان باغبانان مدرسه

یکی از تجربیات موفق که منجر به تقویت اعتماد به نفس و مسئولیت پذیری دانش آموزان می شود واگذاری امور مدرسه به دانش آموزان در قالب خدمات آموزشی و فعالیت های فوق برنامه دانش آموزی است.عزیزوند معلم با سابقه مدارس خارج از کشور از واگذاری «نگهداری فضای سبز» به دانش آموزان می گوید: در تمامی کشورهای اروپایی نگهداری فضای سبز مدرسه و دبیرستان به شورای دانش آموزی واگذار می شود و دانش آموزان با احساس مسئولیت نسبت به این موضوع روزهای تعطیل(شنبه و یکشنبه) نیز به مدرسه رفته و به فضای سبز مدرسه رسیدگی می کنند.

وی درباره تاثیر فوق العاده این موضوع در ایجاد شور و نشاط و مسئولیت پذیری در دانش آموزان اظهار نظر می کند و می گوید: در هر کلاس به تعداد دانش آموزان گلدان در کلاس ها وجود دارد که بیشتر دانش آموزان آن را از خانه به مدرسه می آورند و رسیدگی به آن را به عهده می گیرند بسیاری از دانش آموزان هرس درختان مدرسه و نهال کاری فضای سبز مدرسه را نیز داوطلبانه انجام می دهند و بعدازظهرها قبل از خروج از مدرسه آبیاری گلدان ها و باغ مدرسه را انجام می دهند و به این ترتیب دانش آموز مسئولیت پذیر می شود و احساس مفید بودن و موثر بودن در رفتارهای اجتماعی را دارد.

به هر حال به نظر می رسد اکنون که در ابتدای سال تحصیلی قرار داریم مدیران مدارس باید با استفاده از امکانات دانش آموزان محیط مناسب روانی برای ایجاد شور و شوق در دانش آموزان را فراهم کنند تا حس مسئولیت پذیری، امید به آینده و اعتماد به نفس در دانش آموزان رشد کند و خود را برای پذیرش مسئولیت های بزرگ تر در آینده آماده کنند.



موضوع مطلب : دانستی معلم / نقش آموزش و پرورش / کودکان
صفحات سایت
RSS Feed