آموزش ابتدایی
تحول نو در رشد ابتدایی
صفحه نخست            پروفایل مدیر سایت            پست الکترونیک   
سه‌شنبه ۱ دی ۱۳٩٤ :: ٦:۳٥ ‎ق.ظ ::  نويسنده : مجید

پیشگیری از آسیب های اجتماعی در نوجوانی
آسیب زمانی پدید می آید که از هنجار های مقبول اجتماعی تخلفی صورت پذیرد. عدم پایبندی به هنجار های اجتماعی موجب پیدایش آسیب اجتماعی می شود. عوامل پیدایش آسیب های اجتماعی به ویژه در نوجوانان و جوانان را می توان به سه دسته عمده تقسیم نمود که عبارتند از عوامل شخصیتی ، عوامل فردی و عوامل اجتماعی.

 مطالعه انحرافات و کجروی های اجتماعی و به اصطلا ح آسیب اجتماعی عبارت است از مطالعه و ریشه یابی بی نظمی ها، ناهنجاری ها و آسیب هایی نظیر بیکاری، اعتیاد، فقر، خودکشی، طلا ق و ... همراه با علل و شیوه های پیشگیری و درمان آنها. اگر در جامعه ای هنجار ها مراعات نشود کجروی ها پدید می آیند و رفتار ها آسیب می بینند.
یعنی آسیب زمانی پدید می آید که از هنجار های مقبول اجتماعی تخلفی صورت پذیرد. عدم پایبندی به هنجار های اجتماعی موجب پیدایش آسیب اجتماعی می شود. عوامل پیدایش آسیب های اجتماعی به ویژه در نوجوانان و جوانان را می توان به سه دسته عمده تقسیم نمود که عبارتند از عوامل شخصیتی ، عوامل فردی و عوامل اجتماعی.
عوامل شخصیتی از عوامل معطوف به عدم تعادل روانی، شخصیتی و اختلا ل در سلوک و رفتار است. افراد کجرو ویژگی شخصیتی شان عبارت است از خودمحوری، پرخاشگری، هنجارشکنی، فریبندگی ظاهری و عدم احساس مسوولیت برون گرا؛ تشنه هیجان و ماجراجویی و ... که هیچگاه به پیامد عمل خود نمی اندیشند و معمولا مستعد انجام رفتار های نسجیده و انحرافی هستند.
افراد گاهی اوقات برای رسیدن به آمال و آرزو های بلند و دست نیافتنی و مدینه فاضله ای که رسانه های ملی و یا ماهواره ها تبلیغ می کنند، مرتکب جرائم می شوند. گاهی اوقات هم ارتکاب به جرائم را فقط یک کار تفننی و به عنوان گذران اوقات فراغت می دانند. با اینکه ممکن است در خانه و محیط اطراف خود مشکل حادی هم نداشته باشند که آنان را مجبور به ارتکاب رفتار نابهنجار نماید، ولی فقط به خاطر اینکه در چند روز زندگی خوش باشند دست به ارتکاب اعمال خلا ف عرف و اجتماع می زنند.
عده ای از نوجوانان نیز به دلیل روحیه تنوع طلبی و زیاده خواهی و عدم تربیت صحیح و عدم هدایت درست این غریزه طبیعی، دست به اعمال خلا ف می زنند.
در بررسی آسیب ها و انحرافات اجتماعی، به عنوان یک پدیده اجتماعی، به علل اجتماعی انحرافات می پردازیم. به هر حال، عوامل متعددی در این زمینه نقش دارند که در اینحا به برخی از آنها اشاره می شود.
● آشفتگی کانون خانواده و طرد شدن از جامعه
از مولفه های مهم در سوق یافتن نوجوانان و جوانان به سمت بزهکاری و انحرافات اجتماعی، گسسته شدن پیوندهای عاطفی و روحی میان اعضای خانواده است. هر چند در بعضی از خانواده ها، پدر و مادر دارای حضور فیزیکی هستند، اما متاسفانه حضور وجودی و معنوی آنان برای فرزندان محسوس نیست. در چنین وضعیتی، فرزندان به حال خود رها شده، ارتباط آنان با افراد مختلف بدون هیچ نظارت، ضابطه و قانون خاصی در خانواده صورت می گیرد. در برخی از خانواده ها پدر، مادر و یا هر دو، بنا به دلا یلی همچون طلا ق و جدایی، مرگ والدین و ... نه حضور فیزیکی دارند و نه حضور معنوی. در اینگونه خانواده ها که با معضل طلا ق و جدایی مواجه هستند، فرزندان پناهگاه اصلی خود را از دست داده و هیچ هدایت کننده ای در جریان زندگی نداشته، بنابراین در پاره ای از موارد به دلیل نیافتن پناهگاه جدید، در دریای مواج اجتماع، گرفتار ناملا یمات می شوند.
چگونگی برخورد دوستان، افراد فامیل و همسایگان با فرد بزهکار، در نوع نگاه متقابل وی با دیگران تاثیر به سزایی دارد. در مجموع، اگر این برخورد ها، قهر آمیز و به صورت طرد فرد از محیط اجتماعی باشد، جدایی وی از جامعه سرعت بیشتری می یابد. این نوع برخورد، همواره به عنوان هزینه ارتکاب هر جرمی مدنظر است. علا وه بر این، افرادی که دارای منزلت و پایگاه اجتماعی پایینی هستند و یا از نقص عضو، بیماری جسمی، روحی و مشاغل پایین خود یا والدین شان رنج می برند، نیز از سوی افراد جامعه مورد بی مهری قرار گرفته و ناخواسته طرد می شوند. اینگونه افراد برای جبران این نوع کمبود ها و شاید هم برای رهایی از اینگونه بی مهر ی ها و معضلا ت، دست به ارتکاب جرائم و انواع انحرافات اجتماعی می زنند.
● بیکاری و مشکلا ت معیشتی
از دیدگاه جامعه شناسان و روان شناسان بیکاری یکی از ریشه های مهم بزهکاری و کجروی افراد یک جامعه است. بیکاری موجب می شود که افراد بی کار جذب مراکز تجمع افراد بزهکار شده، به تدریج به دامان انواع کجرو ی های اجتماعی کشیده شوند.
علا وه بر این، چون بیکاری زمینه ساز بسیاری از انحرافات اجتماعی است، مثلا افراد با زمینه قبلی و برای کسب درآمد بیشتر دست به سرقت می زنند؛ چرا که فرد به دلیل نداشتن شغل و درآمد ثابت برای تامین مخارج زندگی خود مجبور است به هر طریق ممکن زندگی خود را تامین کند. از نظر چنین فردی، بزهکاری به ظاهر معقول تر و بهترین این راه هاست. حاصل تحقیقات صورت گرفته نیز حکایت از تاثیر قاطع بیکاری و فقر بر افزایش بزهکاری دارد. در میان علل و عوامل پیدایش بزهکاری و ارتکاب انحرافات اجتماعی، عامل فقر و مشکلا ت معیشتی و اقتصادی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. کم بودن بضاعت مالی خانواده ها و ناتوانی در پاسخگویی به نیاز های طبیعی و ضروری مانند فراهم ساختن امکان ادامه تحصیل حتی در مقطع متوسطه، تامین پوشاک مناسب، متنوع و متناسب با سلیقه و روحیه آنان و ... زمینه بروز سرخوردگی، ناراحتی های روحی، دل مشغولی، افسردگی و انزواطلبی را در فرزندان فراهم می سازد.
این امر موجب می شود تا این افراد برای التیام ناراحتی های ناشی از مشکلا ت خود از طریق مستقیم و یا غیرمستقیم به اقداماتی دست بزنند و خود در صدد حل مشکل خویش برآیند، در نتیجه، بسیاری از این افراد برای رهایی از بند گرفتاری ها، دست به ارتکاب اعمال ناشایست می زنند.
● دوست ناباب و محیط
گروه همسالا ن و دوستان الگو های مورد قبول یک فرد در شیوه گفتار، کردار، رفتار و منش هستند. فرد برای اینکه مقبول جمع دوستان و همسالا ن قرار گیرد و با آنان ارتباط و معاشرت داشته باشد، ناگریز از پذیرش هنجار ها و ارزش های آنان است در غیر این صورت، از آن جمع طرد می شود. از این رو، به شدت متاثر از آن گروه می شود تا حدی که اگر بنا باشد در رفتار فرد تغییری ایجاد شود یا باید هنجار ها و ارزش های آن جمع را تغییر داد یا ارتباط فرد را با آن گروه قطع کرد. تاثیر گروه همسالا ن، همفکران، همکاران و دوستان در رشد شخصیت افراد کمتر از تاثیر خانواده نیست چرا که فرد پس از خانواده، منحصرا زیرنفوذ گروه قرار می گیرد. بدین روی، اگر فردی با گروهی از معتادان رابطه برقرار کند و با آنان دوست شود، به تدریج تحت تاثیر رفتار آنان قرار می گیرد و معتاد می شود چون از سویی، ملا ک پذیرش و قبول فرد توسط یک گروه و جمع، پذیرفتن فرهنگ آنهاست و از سوی دیگر، معتادان هم علا قه مندند که مواد مخدر را به طور دسته جمعی استعمال کنند که هم در موقع استعمال مصاحبتی داشته باشند و هم از شدت فشار سرزنش اجتماعی بر خود بکاهند. از این رو، معتادان علا قه مندند که دوستان و همسالا ن خود را به جرگه اعتیادشان بکشانند. در این صورت، اگر نوجوانی از تعلیم و تربیت مقدماتی و صحیح خانوادگی محروم باشد و خانواده اش او را از مضرات اعتیاد مطلع نکرده باشند و در محیط اعتیاد زندگی کند و با دوستان معتاد نیز سر و کار داشته باشد، احتمال اینکه معتاد شود زیاد است. همین فرآیند تاثیر گروه بر فرد در سایر افراد بزهکاری به غیر از اعتیاد نیز صادق است. محیط نیز از جمله عوامل تاثیر گذار در پیدایش رفتار های شایسته و یا ناشایست است. اگر در منزل و خانه، کوچه، خیابان و مدرسه، زمینه و شرایط مساعدی برای بزهکاری وجود داشته باشد، فردی را که آمادگی انحراف در او وجود دارد، به سوی جرم و ارتکاب رفتار بزهکارانه سوق می دهد.
در پیدایش هر جرمی، با تحلیل دقیق، به این نتیجه می رسیم که محیط اجتماعی بستر کاملا مناسبی برای فرد بزهکار فراهم آورده و عامل مهمی و برای پیدایش رفتار مجرمانه توسط وی بوده است. اگر نظام اجتماعی بر معیار ها و الگو های ارزشی استوار باشد و برنامه های هدف دار و مشخصی طرح ریزی شود امکان انحراف اجتماعی در جامعه و در میان افراد بسیار ضعیف خواهد بود.
نوجوانی و جوانی یکی از مهم ترین مراحل زندگی آدمی محسوب می شود و آخرین مرحله تحول شناختی و گذر از مرحله <پیرو دیگران بودن> به دوره <مستقل بودن> است؛ دوره ای که نوجوان به هویت واقعی خویش دست می یابد... نوجوان با خود می گوید: <اکنون من دیگر کودک نیستم،یک بزرگ سالم هستم.> در این مرحله، دیگر والدین نمی توانند به او کمک چندانی بکنند؛ زیرا روی الگو های خود را در جای دیگری جست وجو می کند، همچنین میل به اظهار وجود و اثبات خود یکی از طبیعی ترین حالا ت روانی دوره نوجوانی و جوانی است.
نوجوان و جوانی که دوره کودکی را پشت سر گذارده، باید خود را برای زندگی مستقل اجتماعی آماده نماید. تحقق این موضوع، پیش از هر چیز، مستلزم یافتن هویت خویشتن است. اینک او خود را یافته است. اگر بزرگسالا ن ویژگی های این دوره زندگی او را بشناسند و با آنان برخورد ی مناسب داشته باشند، هم نوجوانان به هویت خویش دست می یابند و هم بزرگسالا ن کم تر احساس نگرانی می کنند. از این رو، می توان گفت بیشتر انحرافات نوجوانان و جوانان ریشه در ناکامی های اولیه زندگی دارد.

راهکارهای پیشگیری از آسیب‏های اجتماعی

 

چکیده

 

در مشاوره همواره مشاوران با مراجعانی سرو کاردارند که به نوعی برای رفع مشکلات شخصی، خانوادگی و یا...  مراجعه کرده، در پی ارائه راهکار و راه حل از مشاوران می باشند. طبیعی است که، نگاه عمق به مسائل و مشکلات افراد،‌در ارائه راه حل  بسیار کارسار و مفید خواهد بود. قسمت نخست این مقاله به این موضوع اختصاص داشت. اینک این مقال در پی ارائه راهکارهایی برای رفع آسیب های اجتماعی است. از این رو، آنچه در پی می آید، نیم نگاهی است به راهکارهای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی است. به نظر می رسد این مقال،‌ برای مشاوران گرامی بسیار مفید و مناسب خواهد بود.

 

پیش‏گیری از جرم

 

اصطلاح «پیش‏گیری» به معنای »پیش‏دستی کردن« و «به جلوی چیزی رفتن» و نیز «آگاه کردن و هشدار دادن» است.1 هر چند در گذشته از این واژه بیش‏تر به معنای «پیش‏گیری کیفری» برداشت می‏شد، و شامل مجموعه‏ای از مجازات‏ها و اقدامات تأمینی می‏شد که برای مقابله با جرم و جنایت استفاده می‏شود، اما امروزه «پیش‏گیری» شامل‏تدابیری می‏شودکه ازاساس مانع شکل‏گیری جرم و بزه در صفحه اندیشه بزهکار و ساحت جامعه می‏شود.2

 

  از منظر دینی، خصوص پیش‏گیری از جرم از اهمیت بالایی برای نظام قضایی کشور ما برخوردار است. بی‏تردید اقدامات پیش‏گیرانه از وقوع جرم و بزهکاری و انحراف از اصول قضای اسلامی محسوب می‏شود. اقدامات پیش‏گرانه مجموعه‏ای از اقدامات و فعالیت‏های سازنده تربیتی، آموزشی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی را در بر می‏گیرد.

 

  در واقع، سیاست‏های پیش‏گیرانه، که به کلیه اقدامات و راه‏کارهای مستقیم و غیرمستقیم بازدارنده از وقوع جرم و انحراف معطوف است، یک «سیاست پیشینی» است که در برابر انواع مجازات‏ها و اقدامات تأمینی و تربیتی، که «سیاست پسینی» است، قرار می‏گیرد و از آن کارآمدتر و مؤثرتر از نظر هزینه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و نیز مقرون به صرفه‏تر است. اجمالا سیاست‏های پیشینی و پسینی باید سه مرحله «پیش از وقوع جرم» مرحله »وقوع جرم« و «پس از وقوع» را در برگیرد.

 

الف. مرحله پیش از وقوع جرم

 

 در این مرحله، که مهم‏ترین مرحله و کارآمدترین نیز هست، توجه به نکات زیر ضروری است:

 

  باید به اصل فراگیری سلامت اجتماعی توجه نمود و کلیه اقدامات و برنامه‏ها را براساس آن سازماندهی کرد. برخوردار کردن آحاد جامعه از نیازهای اساسی زندگی و بویژه، امنیت اجتماعی و استمرار آن در شرایط بحرانی، پیش‏بینی چهارچوب قانون مناسب با تدابیر و اقدامات پیش‏گیرانه و وضع قوانین حمایتی کودکان، خانواده‏ها و... توجه ویژه به نقش پیش‏گیرانه آموزشی و پرورشی رسمی و غیررسمی، مدارس و مراکز آموزش عالی، برنامه‏های آموزشی، تربیتی، پرورشی و... از جمله این اقدامات است.

 

  ب. مرحله وقوع جرم

 

 در این مرحله پدیده جرم و بزهکاری از منظر پیش‏گیری باید بطور جدّی مورد بررسی قرار گیرد. علل و عوامل شکل‏گیری و گسترش آن شناسایی شود، انواع جرایم، میزان شیوع و گستره آن، گسترش جغرافیایی جرم و امکانات نهادهای فعّالی همچون پلیس، دستگاه قضایی، مشاوران و مددکاران به کمک فراخوانده شوند.

 

  ج. مرحله پس از وقوع جرم

 

 در این مرحله توجه به کشف، تعقیب و مجازات و تنبیه مجرمان و بزهکاران، و اتخاذ تدابیری به عنوان سیاست‏های پیش‏گیرانه حایز اهمیت است. در مراحل ورود مجرم و بزهکار به زندان، اتخاذ سیاست‏ها و اقدامات و برنامه‏هایی با توجه به اصول پیش‏گیری مورد توجه قرار گیرد. رعایت اصول اجرای مجازات‏ها و توجه به کرامت عزّت و جایگاه انسانی محکومان، پرهیز از تحقیر و تخریب شخصیت افراد، به کارگیری روش‏ها و سیاست‏ها و راهکارهای بازپروری، مشاوره درمانی، گروه درمانی، تقویت مراکز اصلاح و تربیت، تقویت امکانات و تجهیزات زندان‏ها، به کارگیری نیروهای انسانی تربیت‏گرا در کادرهای مختلف زندان، نظارت پس ازآزادی، حمایت مادی و معنوی از افراد آزاد شده، حمایت و تشویق جهت اصلاح در زندان از جمله امور مربوط به مسائل پس از وقوع جرم می‏باشد.3

 

الف. اقدامات پیشگیرانه

 

همواره و در هر مسئله اجتماعی، پیشگیری بسیار مفید و مؤثرتر و کم هزینه‌تر  از درمان می باشد.  در اینجا برای پیشگیری از ارتکاب عمل بزهکارانه توسط افراد، به ویژه نوجوانان یا جوانان پیشنهاداتی ارائه می شود:

 

1. هماهنگ کردن بخش های عمومی و خصوصی، که در زمینه پیش‌گیری از وقوع جرم فعالیت دارند; مانند نیروی انتظامی، آموزش و پرورش، بهزیستی، امور زندان ها، قوه قضائیه، شهرداری ها، شوراها، امور جوانان و... به منظور اجرای برنامه عملی پیش گیرانه و هماهنگی بیش تر.

 

2. آگاهی دادن به خانواده ها برای نظارت و کنترل بیشتر آنان بر فرزندان و گوشزد کردن میزان مجازات جرایم در صورت ارتکاب جرم توسط آنان.

 

3. اتخاذ تدابیر امنیتی بیش‌تر توسط نیروی انتظامی در محل‌های جرم خیز، و اقداماتی به منظور کمک به خانواده ها، بخصوص نوجوانان و جوانانی که در معرض آسیب قرار دارند.

 

4. اطلاع رسانی شفاف رسانه‌های جمعی برای تشویق جوانان درباره تسهیلات و فرصت‌هایی که جامعه برای آنان قرار داده است.

 

5. تجهیز پلیس برای مقابله جدّی با باندهای مخوف انواع گوناگون بزهکاری اجتماعی در جامعه.

 

6. اقدامات امنیتی برای مراکز حساس تجاری، بانکی و... .

 

ب. راهکارهای شناسایی مشکلات نوجوان و جوانان

 

از آنجایی که، بیشترین آسیب های ارتکابی از سوی نوجوانان و یا جوانان می باشد،‌ راهکارهای ارائه شده نیز برای همین قشر ارائه می گردد.  علاوه بر اقدامات پیش‌گیرانه فوق، شناسایی راهکارهایی برای شناخت نوع مشکلات نوجوانان وجوانان امری لازم و ضروری است. مواردی چند در این زمینه مطرح است:

 

  1. شناخت نیازهای روانی و کیفیت ارضای این نیازها در شادابی و نشاط فرد بسیار مؤثر است. ارضا نشدن این نیازها ویا ارضای ناقص‌آن، اثرات نامطلوب برجای گذاشته،زندگی رابه‌کام‌فرد تلخ  کرده، وی را به انحراف می کشاند.

 

2. توجه به مشکلات جسمانی فرد، مشکلاتی همچون اختلال در گویایی، بینایی، شنوایی، جسمانی و عقب ماندگی ذهنی.

 

3. توجه به مشکلات آموزشی، مانند ناتوانی در یادگیری، ترک تحصیل، افت تحصیلی، بی توجهی به تکالیف درسی و تقلب در درس.

 

4. توجه به مشکلات عاطفی، روانی، همچون افسردگی، خیال بافی، بدبینی، خودکم بینی، خودبزرگ بینی، زود رنجی، خودنمایی، ترس، اضطراب، پرخاشگری، حسادت، کم حرفی و وسواس.

 

5. توجه به مشکلات اخلاقی، رفتاری همچون تماس تلفنی و نامه نگاری با جنس مخالف، معاشرت با جنس مخالف، شرکت در مجالس، خود ارضایی، چشم چرانی، فرار از منزل، غیبت از مدرسه، اقدام به خودکشی، سرقت، دروغگویی، اعتیاد، ولگردی و...

 

6. برای ارضای نیازهای نوجوانان و جوانان توجه به  امور زیر ضروری است:

 

1. نیاز به محبت و مهربانی؛

 

2. نیاز به امنیت و آرامش؛

 

3. نیاز به احساس تعلق؛

 

4. نیاز به قابلیت و احترام؛

 

5. نیاز به استقلال؛

 

6. نیاز به قدردانی و تشویق؛

 

7. نیاز به داشتن هدف مشخص در زندگی؛

 

8. نیاز به احساس هویت؛

 

9. نیاز به احساس رشد، کمال، خودشکوفایی؛

 

10. نیاز به مذهب و فلسفه حیات؛

 

ج. وظایف خانواده در پیشگیری از آسیب‌ها

 

خانواده‌ها نیز وظایفی در مقابل پیش‌گیری از جرم و بزهکاری فرزندان خود دارند که به برخی از آن‌ها اشاره می گردد:

 

  1. دوستی با فرزند و حذف فاصله والدین با فرزندان، به گونه ای که آنان به راحتی مشکلات و نیازهای خود را با  والدین مطرح نمایند;

 

  2. تقویت اعتقادات فرزند، به ویژه در کودکی و نوجوانی، درکنار پای‌بندی عملی والدین به آموزه های دینی;

 

  3. ایجاد محیط و بستر مناسب و سازگاری در محیط خانه;

 

  4. ایجاد بستر مناسب برای احساس امنیت، آرامش، صفا و صمیمیت و درک متقابل والدین و فرزندان;

 

  5. تلاش در جهت تأمین نیازهای مادی و معنوی فرزندان توسط والدین;

 

  6. توجه به نیازهای روحی و عاطفی اطفال و نوجوانان و ایجاد فضای مطلوب و آرام در خانواده;

 

  7. مراقبت والدین نسبت به اعمال و رفتار فرزندان خود;

 

  8. برنامه ریزی مناسب برای تنظیم اوقات فراغت نوجوانان و جوانان;

 

  9. نظارت جدّی والدین نسبت به دوست یابی فرزندان.

 

 

 

د. وظایف سایر نهادها

 

علاوه بر خانواده، سایر نهادها از جمله مجموعه حاکمیت، آموزش و پرورش، قوه قضاییه، بهزیستی و... نیز در این زمینه وظایفی دارند که به برخی از آن ها اشاره می گردد:

 

  1. تقویت ارتباط میان والدین دانش آموزان با مربیان و عدم واگذاری مسئولیت تربیت فرزندان به مدرسه یا خانواده به تنهایی;

 

  2. تاسیس مراکز مشاوره ای مفید و کارامد در مدارس;

 

  3. بها دادن به مسئله ترک تحصیل و یا اخراج دانش آموزان از مدرسه و ضرورت ارتباط با خانواده های آنان;

 

  4. ضرورت آشنایی نیروهای نظامی و انتظامی با انحرافات اجتماعی و نحوه برخورد با آنان;

 

  5. اعمال مجازت های سنگین، علنی و جدی (در ملأ عام) برای باندهای فساد، اغفال و...;

 

  6. تقویت نظارت های اجتماعی رسمی و دولتی و نیز نظارت‌های مردمی و محلی از جمله امر به معروف و نهی از منکر برای پاکسازی فضای جامعه و تعدیل آزادی های اجتماعی;

 

  8. برنامه ریزی اصولی و صحیح برای اشتغال درجامعه، رفع بی عدالتی، و پی‌گیری منطقی نیازهای جوانان، تأمین امنیت و نیاز شهروندان;

 

  9. جلوگیری ازمهاجرت های بی رویه به شهرهای بزرگ و جلوگیری از پرداختن جوانان به شتغل‌های کاذب مثل کوپن فروشی، سیگار فروشی، نوارفروشی و...;

 

  10. ایجاد مراکز آموزشی، ورزشی، تفریحی، مشاوره ای برای گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان;

 

  11. ایجاد تسهیلات لازم برای جوانان و نوجوانان از قبیل وام ازدواج، وام مسکن، وام اشتغال، و...;

 

  12. ایجاد بستر مناسب برای ایجاد بیمه همگانی، بیمه بیکاری، و برخورداری نوجوانان و جوانان از تسهیلات اجتماعی و...;

 

  13. فراهم کردن موقعیت ها و بسترهای لازم در جامعه تا زندانیان پس از آزادی از زندان مورد پذیرش جامعه واقع شوند و شغل آبرومندانه ای به دست آورند; در غیر این صورت، مجدداً دست به اقدامات بزهکارانه خواهند زد;

 

  14. از آن رو که از جمله عوامل مؤثر در ارتکاب جرم، بیکاری و فقر می باشد، می بایست با برنامه ریزی دقیق، که نیاز به عزم ملی دارد، نسبت به اشتغال در جامعه و ریشه کنی فقر و بی کاری اقدام لازم و بایسته صورت گیرد.

 

سایر پیشنهادات

 

در اینجا راهکارهای دیگری نیز وجود دارد که به اختصار بیان می گردد:

 

1. احترام گذاشتن به حقوق زنان در جامعه و خانه و مشارکت دادن آنان در مسائل اجتماعی؛

 

2. تدوین قوانین حمایتی از حقوق زوجین با ضمانت اجرایی قوی؛

 

3. برنامه ریزی جهت آموزش صحیح بوسیله رسانه های گروهی از جمله صدا و سیما؛

 

4. آموزش اصول و شیوه های تربیتی به والدین، به خصوص دربارة ازدواج، بلوغ، طلاق، و آسیب‌های اجتماعی؛

 

5. کنترل و نظارت والدین در انتخاب دوست توسط فرزندانشان؛

 

6. کنترل و پیگیری کردن علل تأخیر مراجعت فرزندان به خانه، نظارت بر شب نشینی‌هاو...؛

 

7. خودداری از سختگیری های بی مورد در انتخاب همسر یا فرد مورد علاقه در ازدواج؛

 

8.. تلاش در جهت تسهیل امر ازدواج برای جوانان و پرهیز از تشریفات زائد در این مهم؛

 

9. تشویق فرزندان به تحصیل و بستر سازی مناسب برای این امر ؛

 

10. رسیدگی و نظارت به درس و محیط مدرسه جوانان با همکاری مدیران و معلمان؛

 

11. آموزش مهارت های زندگی به دختران، آشنایی با خود، اهداف و مسائل جنسی؛

 

12. ایجاد مراکز مشاوره ای برای مشاوره نوجوانان و خانواده های آنان؛

 

13. استقرار مددکاران حرفه‌ای در پایانه ها، خروجی ها شهرها و کشور و...؛

 

14. آگاهی به نوجوانان و جوانان از عواقب ارتکاب بزهکاری از طریق رسانه های جمعی؛

 

15. تشویق جوانان به امر مقدس سنت پیامبر (ص) یعنی ازدواج و کمک روحی و مالی به فرزندان؛

 

1.  جمعی از نویسندگان، مجموعه مقالات پیش‏گیری از جرم، (تهران: مرکز مطبوعات و انتشارات، 1382)، ص 2

 

2. رمون گسن، جرم‏شناسی کاربردی، مهدی کی‏نیا، بی‏تا، بی جا، ص 133.

 

3. مجموعه مقالات پیش‏گیری، پیشین ، ص5

 

 

چکیده

زندان ها به عنوان یکی از اصلی ترین مراکز نگهداری مجرمین ومحکومین بزه های اجتماعی ، مقرّ مناسبی برای بررسی معضلات و ناهنجاری های اخلاقی و رفتاری اعم از شرعی ، عرفی و قانونی شمرده می شوند . در این مراکز ، به همت تنی چند از مدیران اسبق و فعلی سازمان ، مراکزی تهت عنوان مشاوره و رواندرمانی تأسیس شده ودر مشاوره همواره مشاوران با مراجعانی سرو کاردارند که به نوعی برای رفعمشکلات شخصی، خانوادگی و یا...  مراجعه کرده و در پی دریافت راهکار و راه حل از مشاوران هستند .

 طبیعی است که نگاه عمیق به مسائل و مشکلات افراد ، با ارائه راه حل ،  می تواند بسیار کارساز و مفید باشد . قسمت نخست این مقاله به این موضوع اختصاص خواهد یافت .

اکنون و با شرایط فعلی این مقوله در پی ارائه راهکارهایی برای رفع آسیب های اجتماعی مددجویان در حین تحمل حبس و خصوصاً پس از آن است . بنابراین ، آنچه درپی می آید، نگاهی  گذرا به راهکارهای پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی بعدی مددجویان است .

امید است که این مقاله ،‌ برای همکاران عرصه ی گمنام اصلاح و تربیت مفید و مناسب واقع شود.

 

مبحث اصلی : پیش‏گیری

اصطلاح «پیش‏گیری» به معنای « مقدم نمودن وپیش‏دستی کردن بر اقدامات دیگر» است و جلوگیری قبل از وقوع حادثه در این مبحث قرارمی گیرد . همچنین «آگاه کردن و هشدار دادن» هم از این مقوله شاخه می پذیرد .

 هر چند در گذشته از این واژه بیش‏تر به معنای «پیش‏گیری کیفری» برداشت می‏شد و شامل مجموعه‏ای از مجازات‏ها و اقدامات تأمینی بود که برای مقابله با جرم و جنایت استفاده می‏شد ، اما امروزه «پیش‏گیری» شامل‏تدابیری می‏شودکه ازاساس و ابتدا مانع شکل‏گیری هر واقعه ، جرم و بزه در صفحه اندیشه بزهکار و ساحت جامعه گردد .

  از منظر شریعت و دین مبین اسلام ، پیش‏گیری از جرم اهمیت بالایی در نظام قضاییاسلام دارد . بی‏تردید اقدامات پیش‏گیرانه از انحراف ، اصول قضای اسلامی محسوب می‏شود . اقدامات پیش‏گرانه مجموعه‏ای از اقدامات و فعالیت‏های سازنده ی تربیتی ، اجتماعی ، فرهنگی ، آموزشی ، اقتصادی وحتی سیاسی است .

  در واقع، سیاست‏های علمی و با اساس تجربه ی عملی پیش‏گیرانه ، به کلیه اقدامات و راه‏کارهای مستقیم و غیرمستقیم بازدارنده از وقوع جرم و انحراف گفته می شود .

 در نگاه علمای علوم فقهی ، اجتماعی و تربیتی ، یک «سیاست پیشینی» وجود دارد که در برابر انواع مجازات‏ها و اقدامات تأمینی و تربیتی، که «سیاست پسینی» است، قرارمی‏گیرد والبته از آن کارآمدتر و مؤثرتراست ، خواه از منظر هزینه های اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی و خواه از نظر سهولت اجرا . این سیاست های پیشینی در مجموع مقرون به صرفه‏تر است .

 اجمالا سیاست‏های پیشینی و پسینی باید در سه مرحله ی «پیش از وقوع جرم» مرحله ی «وقوع جرم» و مرحله ی «پس از وقوع جرم» مورد توجه واقع گردد.

مرحله اول : پیش از وقوع جرم

مهم ترین وکارآمدترین مراحل موضوع اعمال و نیات قبل از انجام جرم یا بزه است . در این مرحله ، توجه به نکات زیر ضروری دارد :

 اصل فراگیری سلامت اجتماعی   باید مورد توجه باشد و کلیه اقدامات و برنامه‏ها ، براساس آن سازماندهی گردد . برخوردار کردن آحاد جامعه از نیازهای اساسی زندگی و بویژه ، امنیت رفتاری و استمرار آن در شرایط بحرانی ، پیش‏بینی چهارچوب قانونمناسب با تدابیر و اقدامات پیش‏گیرانه و وضع قوانین حمایتی کودکان ، بانوان ، خانواده‏ها و...  توجه ویژه به نقش پیش‏گیرانه آموزش و پرورش رسمی و غیررسمی ، مدارس و مراکز آموزش عالی ، برنامه‏های آموزشی ، تربیتی ، پرورشی و... از جمله این اقدامات است.

 مرحله دوم : هنگام وقوع جرم

 در این مرحله اصل و اساس انجام عمل مجرمانه و بزهکاری از جنبه ی پیش‏گیرانه باید مورد بررسی جدّی قرار گیرد . انواع جرایم ، میزان شیوع و گستره آن ، گسترش جغرافیایی جرم و امکانات نهادهای فعّالی همچون پلیس، دستگاه قضایی، مشاوران و مددکاران به کمک فراخوانده شوند و علت و علل شکل‏گیری و گسترش اعمال مجرمانه شناسایی شود .

مرحله سوم : بعد از وقوع جرم

 در این مرحله مهم ترین نگاه باید پس ازکشف و تعقیب جرم ، به مجازات و تنبیه مجرمان و بزهکاران باشد با این توضیح که اتخاذ تدابیری تحت عنوان سیاست‏های پیش‏گیرانه حایز اهمیت است.  

 ورود مجرم و بزهکار به زندان ، از جمله نهاده هایی است که نیازمند اتخاذ سیاست‏ها و اقدامات و برنامه‏هایی با توجه به اصول پیش‏گیری از وقوع جرم مجدد بوده و می بایستمورد توجه قرار گیرد . رعایت کامل و صحیح اصول اجرای مجازات‏ و توجه به کرامت ، عزّت و جایگاه انسانی محکومین ، پرهیز از تحقیر و تخریب شخصیت افراد ، به کارگیری اسلوب ، سیاست‏ها و راهکارهای بازپروری ، روان درمانی و مشاوره ، درمان گروهی ، تقویت بنیه ی علمی و تربیتی مراکز اصلاح و تربیت ، تکمیل امکانات و تجهیزات مراکز نگهداری مجرمین ومحکومان ، به کارگیری نیروهای انسانی تربیت‏گرا در پست های مختلف زندان ، مراقبت پس ازآزادی زندانیان ، حمایت مادی و معنوی خانواده ی زندانیان و افراد آزاد شده ، تشویق جهت اصلاح در زندان و ترقیب به آن از جمله امور مربوط به مسائل پس از وقوع جرم می‏باشد .

حال چه باید کرد ؟!

 عده ی عمده ی علمای جامعه شناس بر این باورند که می بایست سعی و تلاش کلیه ی مراکز ، نهادها و سازمان های درگیر این موضوع ، راهکارهای پیشگیرانه را دنبال نمایند .

 

«اقدامات پیشگیرانه»

در هر مسئله اجتماعی ، پیشگیری بسیار مفید و مؤثرتر و کم هزینه‌تر  از درمان می باشد و همواره این موضوع دغدغه ی دانشمندان علوم اجتماعی و سیاست گزاران دستگاه های قضایی و نهاده های اجتماعی بوده است . به نظر می رسد برای پیشگیری از ارتکاب اعمال مجرمانه و بزهکاری در جامعه و خصوصاً نوجوانان یا جوانان راه کارهای پیشنهادی ذیل ارائه می گردد .

1.    سازمان های آموزش و پرورش ، بهزیستی ، نیروی انتظامی ، قوه قضائیه ، سازمان زندان ها ، شهرداری ها، شوراهای محلی و بومی ، سازمان امور جوانان و... باید به منظور اجرای برنامه های عملی پیش گیرانه با هم بههماهنگی بیش ترو دقیق تر برسند .

2.    صدا و سیما ، رسانه های محلی و جمعی و سراسری می بایست با آگاهی دادن به خانواده ها ، برای نظارت و کنترل بیشتر آنان بر فرزندان و گوشزد کردن میزان مجازات جرایم در صورت ارتکاب جرم توسط آنان ، مقدمات ÷یشگیری را از نهاد خانواده ، فرهنگ سازی نمایند . چه بسا خانواده هایی که با دانستن این موارد ، فرزندان خود را از انحرافات باز داشته و کنترل بیش تری اعمال نمایند .

3.    نیروهای انتظامی در محل‌های جرم خیز با اتخاذ تدابیر امنیتی بیش‌تر واقداماتی به منظور کمک به خانواده ها، بخصوص نوجوانان و جوانانی که درمعرض آسیب قرار دارند ، می تواند اثر قابل توجهی بر کاهش جرایم ایفا نماید .

4.    یکی دیگر از موارد قابل ملاحظه اطلاع رسانی شفاف رسانه‌های جمعی برای تشویق جوانان با اعلام تسهیلات و فرصت‌هایی که جامعه برای آنان قرار داده است می تواند زمینه های ارتکاب تخلف را در جوانان به میزان قابل ذکری کم نماید .

5.    نیروی پر تلاش پلیس در صورت تجهیز به ادوات لازم برای مقابله جدّی با باندهای مخوف انواع گوناگون بزهکاری اجتماعی در جامعه از دیگر موارد مؤثر در حوزه کاهش آسیب های اجتماعی است .

6.      اقدامات امنیتی برای مراکز حساس تجاری، بانکی و... .

 

شناسایی مشکلات نوجوان و جوانان ( راهکارها و انتظارات )

از آنجا که، بیشترین آسیب های ارتکابی با زمینه های بحران ساز از سوی نوجوانان و یا جوانان ایجاد می شود ،‌ اهمیت ارایه ی راهکارهای احصاء شده ، برای این عده از ضروریات طرح مسأله است .  علاوه بر اقدامات پیش‌گیرانه فوق الذکر، شناخت مشکلات نوجوانان وجوانان با رویکرد خواسته های این قشر، امری لازم و ضروریاست .

در همین ارتباط نکاتی مورد طرح و بحث است که در ذیل به آن ها می پردازیم :

1.    نیازهای روحی ، شخصیتی و روانی این دسته با تمرکز براثر وکیفیت ارضای این نیازها در شادابی و نشاط فرد از شاخصه های بسیار مؤثر این مسأله است . نرسیدن جوانان ـ خصوصاً ـ به خواسته های طبیعی ( غیرجنسی ) و ارضا نشدن این نیازهاویا ارضای ناقص‌آن ها ، دارای اثرات مخربی در ادامه ی زندگی آنان بوده موجب به انحراف کشیده شدن این عده می گردد .

2.    در مطالعه ی شخصیت های جوان و نوجوان بزه کار ، چیزی که توجه را جلب می کند اینکه تعداد فراوانی از اینان دارای مشکلات بدنی و جسمی از قبیل کم توانی حرکتی ، نقص های گفتاری ، شنیداری و یا مواردی از این قبیل هستند که لزوم توجه به این نیازها از دیگر داده های حل این مسأله می باشد .

3.    در گروه نوجوان و جوان ، کم تر فردی یافت می شود که با داشتن وضعیت تحصیلی مطلوب و موفق ، خود را به سوی تخلفات قانونی بکشاند و یا اگر ندرتاً چنین شود ، کاملاً تصادفی است . پس توجه به وضعیت آموزشی و تحصیلی این گروه ، نوعی بازدارندگی نوجوانان و جوانان از انحراف خواهد بود .

4.    با تمرکز بر این اصل که در سن نوجوانی و جوانی ، احساسات بر عقل و اندیشه غلبه دارد لزوم توجه به مشکلات عاطفی اهمیت خود را نشان می دهد . مشکلاتی از قبیل خودکم بینی یا خود بزرگ بینی ، زود رنجی های عاطفی ، افسردگی ، خیال بافی ، خوش بینی یا بدبینی ، ترس و اضطراب ناشی از بیماری های روحی ، پرخاشگری یا ظلم پذیری و از این قبیل ، مواردی است که درای اهمیت اصلاح و توجه است .

5.    توجه به مشکلات اخلاقی و رفتاری ناشی از تمایلات زودهنگام و فرهنگ سازی نشده ی جنسی ، مانند مکاتبه و تماس های چشمی یا تلفنی با دختران و به طور کلی جنس مخالف و یا معاشرت های غیر اخلاقی با جنس مخالف و موافق ، حضور در میهمانی های امروزی تحت عناوین متفاوت پارتی ، استمناء ، دیدن فیلم های سکسی و فرار ناشی از فشارهای مدیریت نشده ی خانه و مدرسه ، استعمال مشروبات الکلی و موادمخدر و روانگردان و ... از دیگر نکات قابل توجه این موضوع است .

حال این پرسش مطرح است که برای برآوردن خواسته های این گروه ، به چه چیزهایی باید توجه کرد . مطالعه ی مفصل این موضوع نشان می دهد که نیازهای نوجوانان و جوانان در 10 عنوان قابل احصاء و اعمال نظر کارشناسی است :

1.      نیاز به وجود هویت فردی و خانوادگی و اجتماعی .

2.      نیاز به آرامش و احترام .

3.      نیاز به خانواده و تعلق به آن .

4.      نیاز به محبت و عطوفت واقعی .

5.      نیاز به احساس امنیت روحی ـ روانی و جسمی .

6.      نیاز به تشویق و تقدیر و البته رهبری و نصیحت .

7.      نیاز به مشخص بودن هدف و غایت خاص زندگی با روشنگری و آینده نگری .

8.      نیاز به اعتقاد و ایمان . ( اندیشه های دینی ، مذهبی ، عقیدتی و فلسفی )

9.      نیاز به احساس استقلال با لحاظ محدودیت های عفلی و منطقی .

10.  نیاز به احساس بلوغ و توانایی و کمال در بین اطرافیان و شکوفایی .

 

« وظایفی که خانواده در پیشگیری از آسیب‌ها بر عهده دارد »

اولین نهادی که فرد در آن قرار می گیرد و بالطبع از آن اثر می پذیرد ، خانواده است و این خانواده اثرات اساسی در فرهنگ سازی و پیشگیری ازانحرافات فرزند دارد . مؤلف در ذیل به وظایف خانواده ، با محوریت جلوگیری از آسیب اشاره می کند .

  نیازهایی که در بالا برای گروه نوجوان و جوان برشمرده شد در موضوع « وظایف خانواده » مورد توجه و بحث است . ایجاد محیط و بستر مناسب و سازگار در خانواده ؛ التزام و پایبند بودن عملی پدر و مادر و حتی دیگر منسوبین درجه یک فرد به آموزه های دینی با نگرش به ایجاد اعتقاد عمیق دینی فرزندان از کودکی ؛ درک متقابل فرزندان و پدر و مادر از یکدیگر که موجب ایجاد بستری مناسب برای احساس آرامش و امنیت روحی ـ روانی فرد می شود ؛ برطرف کردن نیاز های مادی نوجوان و جوان به فراخور حال و یا ایجاد روحیه ی پذیرش موقعیت اقتصادی خانواده در اجتماع ؛ ایجاد رابطه ی مبتنی بر دوستی و رفاقت با فرزند برای ایجاد ارتباط مؤثر فرزند و انتقال نیازها و احساسات خود به والدین ؛ توجه به نیازهای روحی ، روانی ، شخصیتی و عاطفی کودکان و نوجوانان برای ایجاد فضای مطلوب و آرام در خانه و خانواده ؛ پر کردن اوقات فراغت فرد با نگاه به توانایی ها و خواسته و مطلوبات طبیعی و منطقی کودک یا نوجوان و جوان ؛ اشراف نامحسوس بر وضعیت فرزند و مراقبت در رفتار و اعمال فرزند با توجه به حرمت ها و حساسیت های او و نادیده نگرفتن آزادی های احساسی وی و لزوم شناخت افراد مورد ارتباط با فرزند ؛ توجه به شناخت و یا کمک به انتخاب دوست با دادن اطلاعات لازم و آماده سازی روحی و فکری فرزندان بر خطر انتخاب دوست و رفیق نا مناسب ، از مهم ترین عناوین این مبحث است که توضیح هر یک از موارد آن نیاز به مجال و فرصت خاص خود است .

 

« دیگر نهادها چه وظایفی دارند؟ »

غیر از خانواده ، مدرسه و سایر نهاده های اجتماعی و حاکمیتی مانند آموزش و پرورش ، صدا و سیما ، نیروهای انتظامی و امنیتی ، وزارت خانه هایی مانند ارشاد اسلامی ، سازمان هایی همچون بهزیستی ، یا حتی مجلس و قوه ی قضاییه ، هرکدام در نوع خود وظایفی در این ارتباط دارندکه در ادامه به برخی از آن ها می پردازیم .

برقراری ارتباط کارساز فی مابین والدین با مربیان و خودداری از واگذاری امورتربیتی بچه ها ، تنها به مدرسه یا خانواده ؛ راه اندازی اماکن مشاوره  ی اثرگزار در محلات و مراکز آموزشی ؛ جدی گرفتن موضوع فرار از تحصیل یا انتخاب تنبیه اخراج برای دانش آموزان و دانشجویان و اطلاع رسانی مناسب و به هنگام خانواده یا مدرسه ؛ آموزش نیروهای مرتبط با انتظام اجتماع برای شناسایی مشکلات و نحوه ی برخورد با آن ها ؛ در نظر گرفتن لزوم توجه به عفت عمومی و مجازات مفسدین در منظر عموم برای تنذیر دیگران ؛ متعادل ساختن فضای آرام اجتماعی با تقویت معنوی و اصولی «امر به معروف و نهی از منکر» با تکیه بر حرمت های فردی و اجتماعی ؛ ایجاد بسترهای مناسب امنیتی از قبیل امنیت آتیه ی شغلی ، حرفه ای ، اقتصادی و ... با در نظر گرفتن اولویت شغل برای آحاد جامعه ؛ ایجاد جاذبه و تقویت روحیه ی کار در شهر های کوچک با رویکرد بازدارندگی از مشاغل گذری و کاذب که موجب حجوم به کلان شهر ها شده است ؛ برپایی و فعال نگه داشتن مراکزی برای  ورزش ، تفریح ، مشاوره و آموزش مهارت های زندگی با توجه به اثر این کنش بر پرکردن اوقات فراغت ؛ راه اندازی مراکز ارایه ی تسهیلات مالی و اعتباری ازدواج یا مسکن و البته اشتغال ؛ تحت پوشش قرار دادن جوانان در قالب های حمایت بیمه ای و تأمین اجتماعی ؛ آماده سازی زندانیان برای بازگشت سالم به جامعه و ایجاد زمینه های پذیرش آنان در بین مردم  ؛ این ها مواردی است که عیناً یا کلاً توسط اکثر اندیشمندان علوم اجتماعی و حتی متخصصان قضایی برای پیشگیری مطرح بوده است .

البته عده ای از جامعه شناسان و مددکاران پیشنهادات دیگری نیز در این زمینه دارند که از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره نمود .

1.      توجه با خانه و خانواده و حقوق بانوان .

2.      ایجاد بسترهای آموزشی برای زوجین در طول زندگی برای جلوگیری از کشمکش و طلاق مؤثر بر تربیت فرزندان .

3.      توجه حاکمیتی به اهمیت سرمایه گذاری های فرهنگی برای نسل جاری و جوان در رسانه های گروهی .

4.    ایجاد مراکز ترقیبی آموزش زوجین برای تربیت مناسب تر فرزندان و ادامه ی پروسه ی آموزش پدران و مادران در مقاطع تحصیلی ، بلوغ جسمی ، ازدواج و ...

5.    توجه به لزوم آموزش مهارت های زندگی به پسران و دختران برای آشنایی با وضعیت مردان و زنان از نظر روحی و جسمی با تبیین نیاز آنان به هدف و نیز اثرمسائل جنسی در تثبیت وضعیت زندگی زناشویی زوجین .

6.      ایجاد و استقرار مداوم مراکز مددکاری حرفه‌ای در تمامی محل ها با توجه به فراوانی جمعیتی آن منطقه .

7.    ایجاد بسترهای مناسب ازدواج جوانان با تشویق و ترقیب برای برپایی سنت مقدس پیامبر اکرم (ص) یعنی تشکیل خانواده و زندگی مشترک .

 

در پایان شایسته است به این نکته ی بنیادین و اساسی اشاره شود که برای پیشگیری از آسیب های اجتماعی و چه بسا تمامی آسیب های خانوادگی و اقتصادی و ... ، تمسک به ظرفیت های بالای اعتقادی دین مبین اسلام ، بدون ورود نظرات شخصی و غیرکارشناسی افراد ، مؤثرترین و کارسازترین روش است .

 

والسلام


 

منابع :

1.      مصاحبه با تنی چند از جامعه شناسان و مددکاران مرتبط با حوزه ی علوم اجتماعی و اصلاح و تربیت .

2.      مطالعه ی مقالات مرتبط با موضوع در مجلات اصلاح و تربیت .

3.      گزیده ی کتاب « جرم شناسی » مهدی کی نیا .

 



موضوع مطلب : تربیتی / کودکان / نقش آموزش و پرورش / دانستی معلم
صفحات سایت
RSS Feed